Kolonoskopi - Rektosigmoidoskopi

Kolon ya da kalın bağırsak, sindirim sistemimizin son bölümü olup yaklaşık 1,5 metre uzunluğundadır.

Kolonoskopi nedir : Kolonoskopi, kolonoskop denilen alet kullanılarak kalın bağırsağın içinin doğrudan görülerek incelendiği işlemdir. Alet esnek, bükülebilir, 12 mm kalınlığında ve 160 cm uzunluğunda ucunda kamera ve ışık kaynağı bulunan tüp şeklinde bir cihazdır. Kolonoskopi ile bağırsak içinde bulunan tüm anormallikler, hastalıklara ait oluşumlar, polipler, tümörler, iltihabi değişiklikler, kanamaya yol açabilen hastalıklar görülür. Kolonoskopi sırasında görülen şüpheli dokulardan patoloji tetkiki için küçük örnekler alınabilir (biopsi) veya  tamamen çıkartılabilir. Rektosigoidoskopi ise kalınbağırsağın sadece son 1/3 ünün incelenmesidir.

Kolonoskopi kimlere yapılır: Kolon ve rektum kanserleri tüm dünyada kanser nedenli ölümlerde de 2.  sırada gelir. Bu kadar önemli hastalığın tanı ve tedavisinde kolonoskopi vazgeçilemez bir araçtır.

İdeal olanı hastalık belirtileri yokken   kolonoskopik inceleme yaptırmaktır.  Böylece hastalıklar oluşmadan veya oluşmuşsa erken evrede tanı konulması ve daha kalıcı tedavi uygulanması mümkündür. Özellikle akrabalarında kolon kanseri olanların belirtiler yokken kolonoskopi yaptırmaları önerilir. Kolonoskopi tanı amacı ile

·         Daha önce normalken dışkılama alışkanlığında kabızlık veya ishal yönünde değişiklik olanlarda,

·         Tıbbi tedaviye rağmen geçmeyen ishal nedenini araştırmada,

·         Makattan kanaması olan veya dışkısında gizli kan saptananlarda,

·         Nedeni açıklanamayan kilo kaybında.

·         Yaygın kanseri olanlarda ana odağın bulunmasında,

·         Tedavi ile geçmeyen ve nedeni bulunamayan karın ağrısı olanlarda yapılır.

Bunun yanında kolonoskopi bazı hastalıkların tedavi sonrası  ve hastalıklı ailelerin tedavi ve sonrasında takibi için kullanılmaktadır. Bunlar sırası ile;

·         Daha önce kalın bağırsak kanseri veya polibi saptanan ve tedavi görmüş hastaların takibinde,

·         Ailesinde birinci dereceden akrabalarında kalın bağırsak kanseri olan kişilerde,

·         İnflamatuar bağırsak hastalığı (ülseratif kolit, crohn hastalığı)  olanlarda düzenli aralıklarla kolonoskopi ile takip gereklidir.

Kolonoskopi nasıl yapılır: Kolonoskopi öncesinde tüm hastalar şikayetleri, yapılan tüm tetkikleri, daha önceki hastalıkları, kullandığı ilaçlar, geçirdiği ameliyatlar dikkatli bir şekilde sorgulanır. Hastaya kolonoskopi işlemi hekim tarafından ayrıntılı olarak anlatılır. Hastalara gerekli ilaçları damardan verebilmek için damar yolu açılır. Hastanın yaşamsal bulgularını (kalp atım sayısı, kan oksijen düzeyi) monitör ile izlenir. Bu hazırlıklar yapıldıktan sonra hastaya sol yana yatar pozisyon verilerek  koldaki bir damar yolu ile sedasyon sağlayan ilaçlar verilir. Bu ilaçlar hastanın kolonoskopi işlemi sırasında ağrı hissetmemesi ve uygulamanın rahat yapılabilmesi amacı ile kullanılır. Verilen ilaçların etkisi ile hasta uyku haline geçer.

Kolonoskop dikkatli bir şekilde makatın içine doğru itilerek kolonoskopi işlemine başlanır. Sırasıyla rektum, rektosigmoid bölge, sigmoid kolon, inen kolon, transvers kolon ve çıkan kolon geçilerek çekuma ulaşılır. Daha sonra terminal  ileum olarak adlandırılan ince bağırsağın son kısmına girilir ve ince bağırsağın son 20 cm'lik kısmı incelenir. İşlem esnasında gerektiğinde hastanın bağırsağının içerisine hava verilir. Verilen hava kolonoskop geri çekilirken emilerek geri alınacaktır. Kolonoskopik inceleme, kolonoskopu geri çekerken yapılır. Bu çekme işlemi en az 10 dakika sürmelidir. Kolonoskopi sırasında, gerekli görülürse tedavi edici işlemler yapılabilir. Örneğin bağırsak kanserine dönüşme potansiyeli olan polipler,  polipektomi yöntemi ile kolayca alınabilir.

Kolonoskopi öncesi dikkat edilmesi gereken hususlar:  Aspirin ve türevleri, (Coraspin, Ecopirin), romatizma ve ağrı kesici ilaçlar, pıhtılaşma azaltarak kanamayı artıran ilaçlar (Plavix, Pingel, Drisentin), kan sulandırıcılar (Coumadin) kolonoskopiden bir hafta önce kesilmelidir. Bu ilaçları kullanıyorsanız kolonoskopi öncesi doktorunuzun haberdar edilmesi, ve bu ilaçları öneren doktorunuz tarafından tarafından alternatif ilaç protokolü hazırlanması gerekmektedir. Parasetamol içeren ağrı kesiciler sorun teşkil etmezler. Şeker hastalığı ilaçları, tansiyon düzenleyici ve idrar söktürücü ilaçlar kolonoskopiye engel değildirler ancak hazırlık aşamasında ve kolonoskopi esnasında bazı tedbirler alınmasını gerektirebilir. Kalp kapak hastalığı  kalp kapak protezi, kalp pili (pacemaker), eklem protezi olan kişiler kolonoskopi öncesi antibiotik kullanmalıdır. Kortizon, demir hapı, bitkisel ilaçlar veya herhangi sürekli kullanılan bir ilaç kolonoskopi öncesi mutlaka belirtilmelidir. İlaç alerjiniz varsa allerji yaptığı bilinen ilaçlar mutlaka iletilmelidir. Göz tansiyonu (glokom) olan hastaların çok küçük bir bölümünde endoskopi sırasında kullanılan midazolam isimli ilaç sakıncalı olabilir. Göz tansiyonunuz varsa doktorunuzu lütfen öncelikle bilgilendirin.

Kolonoskopi öncesi bağırsak hazırlığı: Kolonoskopi yapılırken incelemenin tam ve amaca uygun olarak yapılabilmesi için  kalın bağırsağın tamamen temizlenmiş olması gerekir. İyi bağırsak hazırlığı yapılmadığı, dışkı artıklarının kaldığı ve birkaç milimetrelik küçük poliplerin olduğu durumlarda poliplerin gözden kaçma riski artar. Bu yüzden bağırsak hazırlığı programına çok dikkatle uyulması önem kazanmaktadır.Bu yüzden kolonoskopi öncesinde bağırsak hazırlığı sürecine çok dikkatle uyulmalıdır.

Kolonoskopiden 3 gün önce sadece lifsiz ve posasız gıdalardan oluşan diyet başlanır.Bu dönemde her türlü meyve ve sebze, kepekli ekmek, kıyma haricinde her türlü et (kırmızı, beyaz ve balık eti dahil) ve  kuruyemiş alımı kesilir. Bu dönemde beyaz undan yapılmış ekmek ve unlu mamuller, süt ürünleri, posasız çorbalar, kıyma ürünleri, alınabilir.

Kolonoskopiden  24 saat önce katı gıda alımı durdurulur ve sadece sıvı gıdalar tüketilmeye başlanır. Sıvı gıda içinde tortu, boya maddeleri içermeyen sıvılar anlamına gelir. Alınması serbest olan sıvılar su, açık çay, maden suyu, berrak (süzülmüş) çorba, komposto suyu, limonata, gazoz, hazır satılan berrak meyve suyu (ör. elma suyu), berrak pelte ve jöledir. Bu süreç zarfında enerji takviyesi amacıyla süzme bal veya ağızda emilen akide şekerleri kullanılabilir. Katı meyve sıkacağı ile ezilip hazırlanan meyve suları (havuç, elma vb.), yağlı ve berrak olmayan çorbalar (mercimek, ezo gelin, düğün vb.), süt ve ürünleri kolonoskopi sırasında görüntüyü bozacaklarından alınmamalıdır. Bu süreç zarfında herhangi bir katı gıda (et, ekmek, meyve, peynir, vb.) alımı zaten söz konusu değildir. Bol sıvı alımı bağırsağı tam boşalmasına yardımcı olurken, bu sırada vücudun kaybettiği su ve tuzun da yerine konmasına yardımcı olur. Kolonoskopi hazırlık sürecinde en az 4,5 – 5 litre yukarda sayılan berrak sıvı gıdalardan alınmalıdır.

Sıvı alımı kolonoskopiden 4 saat öncesi kesilmelidir. Bu ana değin bağırsak hazırlığı esnasında 3 gün boyunca bol sıvı almayı unutmayın, çünkü bu süre içerisinde vücudunuz sıvı kaybedecektir. Bağırsak hazırlığı için kullanılan ilaçlar ilk kullanımdan birkaç saat sonra sıkça tuvalete gitmenizi gerektirecektir. Esasen amaçlanan su gibi ishalin sağlanıp bağırsakların boşaltılmasıdır. Bu yüzden hazırlık süresince tuvalete rahat ulaşabileceğiniz konumda olmanız ve ideal olarak yolculuk etmemeniz önerilir.

Kolonoskopiden önceki gün saat 12:00’de birinci KUTU CITRA FLEET ile hazırlanmış sıvı içilmeye başlanır ve 30 dakika içinde birinci kutu bitirilir. İlaç içildikten sonra bol sıvı alınır. Saat 18:00’de ikinci KUTU CITRA FLEET ile hazırlanmış sıvı içilmeye başlanır ve 30 dakika içinde ikinci sıvı bitirilir. İlaç içildikten sonra yine bol sıvı alınmalıdır.İlacın tadı şekerli olduğu için, büyük bir su bardağına boşaltılıp üzerine bol soğuk su ilave edilip yarım saat içinde 4-5 yudumda içilmesi kolaylık sağlayacaktır. Yeterince sıvı alınmaması durumunda tuz ve sıvı kaybına bağlı sorun olabilmekte ve hazırlık yetersiz kalmaktadır. Kolonoskopi randevusundan 2 saat öncesine kadar arzu edildiği kadar berrak sıvılardan alınabilir.

Kolonoskopi sabahı saat 07.00 de kalkınca size verilen FLEET LAVMAN adlı ilacın bir adedinin  tamamı bir yakınınızın yardımı ile makat içerisine sıkılmalıdır. İlaç sıkıldıktan sonra 10 dakika beklenerek tuvalete gidilir. 

Kolonoskopi Sonrası: Kolonoskopi esnasında kullanılan ilaçlar nedeni ile işlem sonrası anlatılanların tam hatırlanmaması veya algılanmaması normaldir. Unutmayın işlem sonrası ne kadar iyi olursanız olun yanınızda sizi götürecek biri olmalıdır. İlaçların etkisinin tam olarak geçeceği geçeceği ertesi güne kadar motorlu araçlar kesinlikle kullanılmamalıdır. Aynı süre zarfında alkol, yatıştırıcı ilaç kas gevşetici vb. alınmamalıdır.

Kolonoskopi sırasında üflenen havanın kalan kısmı nedeniyle hissedilen şişkinlik giderek azalır. Gazın bir kısmı emilir, bir kısmıda makat yolu ile atılır. Kolonoskopi sonrası özellikle polip alınan durumlarda 24  saat süre ile makattan çok az miktarda kan gelebilir. Karında şişkinlik ve ağrı hissinin 24 saatten sonra da devam etmesi, kusma, titreme ve ateş yükselmesi, nefes darlığı, anüsten sürekli veya bol miktarda kan gelmesi gibi durumlarda doktorunuzu hemen aramanız gerekmektedir.

Kolonoskopinin risk ve komplikasyonları: Kolonoskopi oldukça emniyetli ve iyi tolere edilen bir tetkiktir. Ancak tüm tıbbi girişimlerde olduğu gibi istenmeyen ve alınan tüm tedbirlere rağmen önlenemeyen durumlar (komplikasyon) kolonoskopi neticesinde de ortaya çıkabilir. Risklerin bildirilmesi ve konuşulması ile bilgilenmiş bireylerin daha sağlıklı karar vereceği gerçeğidir.

Kolonoskopi sırasında yarı uykulu bir bilinç düzeyi sağlayan ilaçlar nadiren hastalarda kalp atım hızının ve solunumun yavaşlamasına veya allerjik reaksiyona yol açabilirler.Allerji ile mücadele ilaçları kolonoskopi odasında hazır tutulur ve gereken durumlarda bunlar uygulanarak gelişen tabloya müdahale edilir. Kolonoskopi sırasında nadiren, gastrointestinal sistemde kanama ve delinme, çevre dokuların zarar görmesi gelişebilir. Bağırsak cidarında delinme, zayıf bir bölgenin kolonoskop itmesine bağlı açılması veya poliplerin yakılarak çıkartılması sırasında gelişebilir. Bu durumdaki hastaların bir bölümü hastaneye yatırılma, damar yoluyla beslenme ve antibiyotik uygulaması ile iyileşirler.Ancak az sayıda hastaya cerrahi müdahale gerekebilir

 

Op. Dr. Ali Çalıkuşu

Genel Cerrahi Uzmanı, Endoskopist

Doktor Bilgisi